Beroemde Waalwijker en oud- Molleriaan, Nobelprijswinnaar Martinus Veltman overleden

Op dinsdag 5 januari overleed oud-Waalwijker, oud-leerling en oud-docent van het Dr. Mollercollege Martinus Veltman op 89-jarige leeftijd. Martinus Veltman werd in Nederland vooral bekend nadat hij in 1999 de Nobelprijs won voor de natuurkunde. Hij had in de jaren daarvoor de kwantumstructuur van de elektrozwakke interacties in de natuurkunde weten op te helderen. Zelf lichtte hij in een interview voor het boek ‘De mooiste tijd van je leven’ van Jack Didden en Romy Dingemans, dat naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van het Dr. Mollercollege is uitgegeven als volgt toe: “In 1971 wisten Gerard ’t Hooft en ik aan te tonen dat zowel de massaloze als de massieve Yang-Mills-ijktheorieën renormaliseerbaar waren. Dit betekent dat in deze theorieën geen onhandelbare oneindigheden optreden.”

 

Jeugd

Dat Martinus ooit de Nobelprijs zou winnen was in zijn jeugd ondenkbaar. Martinus’ eerste schooljaren op het Dr. Moller vielen in de oorlog. Hij heeft een jaar lang les gehad in een paardenstal, de schoolgebouwen waren opgeëist door de Duitsers. De school bleef in het laatste jaar van de oorlog gesloten, ook nadat Waalwijk al was bevrijd. Al op de middelbare school vond Martinus eigenlijk alleen de vakken natuurkunde en wiskunde interessant. Voor de andere vakken haalde hij dan ook lage cijfers. Als hobby besteedde hij veel tijd aan elektronica. Juist het feit dat alle radio’s moesten worden ingeleverd tijdens de oorlog bracht hem ertoe te knutselen aan radiootjes om toch iets op te kunnen vangen. Van de buurman loodgieter leerde hij hoe het werkte.

Leraar

Na zijn examen ging Martinus studeren aan de universiteit. Dat was nog geen uitgemaakte zaak. Je ging in die tijd, 1948 meestal naar de mts in Den Bosch. Door bemoeienis van zijn conrector, die zijn ouders wist te bepraten, mocht hij naar de universiteit. Na zes jaren keerde hij als docent natuurkunde terug op het oude nest. Hij wist het vak natuurkunde zo te brengen dat maar liefst 10 jongens aan de universiteit natuurkunde gingen studeren. Na drie jaar moest hij in militaire dienst. Na zijn diensttijd besloot hij in Utrecht aan het instituut voor theoretische fysica een promotieonderzoek te doen.

Op weg naar het hoogleraarschap

Martinus verhuisde voor zijn onderzoek naar Genève, waar hij aan het CERN, de Europese organisatie die zich toelegt op de fysica van elementaire deeltjes zijn onderzoek kon vervolgen. Hij stortte er zich met hart en ziel op de deeltjesfysica. Na zijn promotie en vijf jaren werk in Genève keerde hij terug als hoogleraar in Utrecht. In 1981 werd Veltman hoogleraar in Michigan (U.S.A.), waar hij tot zijn emeritaat bleef.

Trots op de Nobelprijs

Als Veltman terugkijkt op zijn leven moet hij vaststellen dat veel van toevalligheden heeft afgehangen. Zijn studeren aan de universiteit door aandringen van de conrector, zijn vertrek naar Genève omdat zijn promotor daar ging werken, de overstap naar Michigan omdat de vakgroep in Utrecht nog in de kinderschoenen stond. Zo heeft hij ook ervaren dat het winnen van de Nobelprijs in 1999 door al die toevalligheden op zijn pad kwam. Hij was er trots op. In het interview zei hij: “In Nederland zijn er zo’n 15 Nobelprijswinnaars. Het is iets wat iedereen wil hebben, maar weinig mensen krijgen. Dus ja, natuurlijk ben ik er blij mee. Tijdens het Moller had ik geen idee dat ik theoretisch fysicus zou worden, en zelfs toen ik studeerde was het mij niet specifiek duidelijk dat ik deeltjesfysica zou gaan doen. Pas toen ik op CERN kwam kreeg ik het gevoel dat het mijn terrein was en dat het precies was wat ik wilde doen. Hoe dan ook, zo’n prijs is natuurlijk een prachtige kroon op je werk, zeer eervol.”

 

Met het overlijden van Martinus Veltman verliest Waalwijk een prominente oud-inwoner en het Dr. Mollercollege een eigenzinnige oud-leerling en markante en gedreven oud-docent.